Historia Czystego Powietrza – historia o tym, że każdy oddech ma znaczenie
Wyobraźmy sobie zimowy poranek. Nad polską miejscowością unosi się szara mgła. Nie jest to jednak zwykła mgła. To dym z kominów, który zamiast znikać, zostaje nad domami. Powietrze staje się ciężkie, a zwykły spacer zaczyna oznaczać wdychanie tego, czego nie powinno być w powietrzu.
Przez lata smog był jednym z poważnych problemów wielu polskich miejscowości. Szczególnie duże znaczenie miało ogrzewanie domów starymi, nieefektywnymi piecami oraz spalanie złej jakości paliwa i odpadów. Potrzebne było rozwiązanie, które nie tylko mówiłoby o problemie, ale pomagało ludziom naprawdę go zmienić.
Tak rozpoczęła się historia programu „Czyste Powietrze”.
Pierwszy ważny krok wykonano w 2018 roku. 7 czerwca podpisano porozumienie dotyczące realizacji programu, a 19 września 2018 roku program został oficjalnie uruchomiony. Był to pierwszy w historii Polski tak szeroki program rządowy, którego celem była poprawa jakości powietrza poprzez między innymi wymianę starych źródeł ciepła i termomodernizację domów jednorodzinnych. Na realizację programu zaplanowano wówczas ponad 100 miliardów złotych w perspektywie dziesięciu lat.
Od tej chwili tysiące właścicieli domów zaczęło zmieniać swoje budynki. Stare „kopciuchy” zastępowano nowoczesnymi źródłami ciepła, ocieplano ściany, wymieniano okna i drzwi. Chodziło nie tylko o czystsze powietrze, ale również o mniejsze zużycie energii i niższe rachunki za ogrzewanie.
Program nie pozostał jednak taki sam. Z biegiem lat był zmieniany i dostosowywany do nowych potrzeb. Jedna z ważniejszych zmian została przygotowana w 2022 roku i weszła w życie na początku 2023 roku. Podwyższono wtedy między innymi progi dochodowe i poziomy dofinansowania, aby pomoc mogła trafić do większej liczby osób.
Kolejny ważny etap nastąpił w 2024 roku. Wprowadzono między innymi obowiązek korzystania z Listy Zielonych Urządzeń i Materiałów, czyli listy ZUM, aby ograniczyć ryzyko kupowania urządzeń o niepotwierdzonej jakości. Wzmocniono również zasady dotyczące najwyższego poziomu dofinansowania. Program otrzymał także nowe źródło finansowania z funduszy europejskich.
Jesienią 2024 roku przyszedł czas na dużą zmianę. Program wymagał „remontu” – nie po to, aby go zakończyć, lecz aby go poprawić. 28 listopada czasowo wstrzymano przyjmowanie nowych wniosków, a środki i działania skierowano między innymi na obsługę już złożonych wniosków oraz przygotowanie nowej odsłony programu.
I tak dotarliśmy do 31 marca 2025 roku. Tego dnia wystartowała nowa wersja „Czystego Powietrza”. Reforma miała przede wszystkim lepiej chronić osoby korzystające z programu, ograniczać nadużycia i kierować pomoc do osób najbardziej potrzebujących. Wprowadzono między innymi obowiązkowe potwierdzenie standardu energetycznego budynku oraz system operatorów, którzy pomagają beneficjentom przejść przez proces uzyskania i rozliczenia dotacji. Program otrzymał również 10 miliardów złotych bezzwrotnych dotacji z Funduszu Modernizacyjnego.
Historia programu trwa nadal. 20 lipca 2026 roku wprowadzono kolejne zmiany, między innymi ułatwienia dla części właścicieli nieruchomości, wyższe maksymalne kwoty dotacji na wybrane prace termomodernizacyjne oraz więcej czasu na wykonanie prac objętych zaliczką.
„Czyste Powietrze” to więc nie tylko nazwa programu. To historia zmiany – zaczynającej się od pojedynczego domu, komina i decyzji jednego człowieka. Każdy wymieniony piec, każde ocieplone mieszkanie i każde nowe okno są małym krokiem w stronę wielkiej zmiany.
Bo czyste powietrze nie zaczyna się gdzieś daleko.
Zaczyna się tam, gdzie żyjemy.
Zaczyna się od naszego domu.
I zaczyna się od naszego oddechu.